Người Việt Nam “tiền cộng sản” không mấy ai không biết truyện Thị Kính, Thị Mầu. Thị Kính giả trai đi tu chùa (chắc để tránh sexual harassment), sớm kinh tối kệ rất ngoan hiền. Thị Mầu lẳng lơ nên đeo thúng trước bụng. Bị làng tra hỏi tác giả của cái thúng, Thị Mầu khai đại là chú tiểu Kính. Đến ngày khai hoa nở nhụy, Thị Mầu vác trẻ sơ sinh đến chùa “trả” cho chú Kính. Chú Kính không nói một lời, ẵm trẻ vô chùa nuôi nấng. Khi chú Kính lià trần, lúc tẩm liệm, người ta mới biết chú Kính là phụ nữ. Từ đó tục ngữ Việt Nam mới có câu “Oan Thị Kính”.

Giới trẻ Công Giáo Việt Nam hải ngoại chưa đi dự Đại Hội Giới Trẻ Thế Giới 2008 ở Sydney, Úc, đã bị mắc oan Thị Kính rồi. Họ bị tiên thiên kết án là “làm tắc nghẽn con đường hiệp thông của các bạn trẻ VN” nếu họ vác cờ vàng ba sọc đỏ đến Sydney.

Trong “Tiếng Vọng Gioan Baotixita” tháng 4, 2008, Đức Hồng Y Phạm Minh Mẫn gửi một thư ngỏ cho 3 vị giám mục trong nước (chắc là 3 vị sẽ hướng dẫn phái đoàn từ VN), nhưng chủ tâm là phổ biến ra nước ngoài. Nội dung thư ngỏ cho biết Ngài rất bận công tác mục vụ di dân, nhưng nể tình Đức Hồng Y G. Pell năn nỉ, Ngài sẽ đi dự Đại Hội Giới Trẻ ở Sydney vào mùa hè này với tư cách cá nhân. Vì thế Ngài mới lo ngại bọn trẻ VN hải ngoại, như những lần trước ở Pháp, Canada, Đức, lại vác cờ vàng ba sọc đỏ đến đại hội, sẽ làm tắc nghẽn sự hiệp thông với những người trẻ đến từ VN.

Tội cho bọn trẻ hải ngoại qúa Đức Ngài ơi! Tụi nó chắt bóp dành từng xu để đi hiệp thông với giới trẻ thế giới và để hâm nóng đức tin. Tụi nó có muốn ngăn chặn hiệp thông với ai đâu? Tụi nó có muốn đem cờ quốc gia đi đấu với cờ cộng sản đâu? Mỗi phái đoàn đều có lá cờ biểu tượng của mình. Phái đoàn từ VN sang cứ việc trưng cờ đỏ sao vàng. Nếu không muốn hay không dám trưng là quyền của họ. Chẳng lẽ vì thế mà bắt phái đoàn VN hải ngoại phải đi chân tay không để nhập đoàn hay sao? Họ cũng có lá cờ riêng của họ chứ. Cả thế giới (trừ chính phủ cộng sản VN) chẳng ai phiền lòng về việc trưng lá cờ này, cớ chi Đức Ngài phải thắc mắc qúa thể như vậy? Nếu muốn cho giới trẻ trong và ngoài nước gặp nhau để tìm hiệp thông và cùng cầu nguyện bằng tiếng mẹ đẻ, các vị giám mục và linh mục hướng đẫn có thiếu gì cách khôn ngoan để thực hiện việc này. Tuổi trẻ vốn ham vui, thích kết đoàn, gặp nhau là sáp lại ngay. Chính người lớn làm cho tụi trẻ e ngại, nghi ngờ nhau. Người lớn mới hay đặt vấn đề vì lập trường khác biệt, vì “ăn cây nào rào cây nấy”, vì bị áp lực, vì sợ bị kết án mất lập trường, nên mới đè đầu lũ trẻ mà đổ tội cho chúng.

Đức Hồng Y còn dậy thêm: “Người mẹ VN, lúc mặc áo vàng (cờ vàng), lúc mặc áo đỏ (cờ đỏ), lúc mặc áo lành, lúc mặc áo rách, vẫn là người mẹ đã dày công sinh thành dưỡng dục con dân VN, vẫn là người mẹ đã để lại cho dân tộc VN một di sản vô giá”. Đức Ngài ơi! Người mẹ với cái áo là hai chuyện khác nhau. Bắt mẹ mặc cái áo mẹ không thích có phải là ơn trả nghiã đền với mẹ không? Thằng con thích áo mẹ mầu đỏ có thể kết án thằng con thích áo mẹ mầu vàng là bất hiếu được không? Chưa chắc thằng nào yêu mẹ hơn thằng nào. Yêu mẹ vì mẹ là mẹ chứ không phải vì mầu áo của mẹ hoặc áo mẹ lành hay rách. Nếu mỗi thằng khăng khăng đòi mặc một mầu áo khác cho mẹ là gia đình có vấn đề. Hãy tìm phương cứu chữa tận căn bản. Giảng luân lý xuông không giải quyết được gì.

Đức Hồng Y thuyết thêm rằng Giáo Hội Công Giáo chưa bao giờ được xây trên nền tảng một chủ nghiã thế trần, dù tư bản, cộng sản hay quốc gia, vì những chủ nghiã tạo nên sự đối kháng và loại trừ nhau trong lòng một dân tộc, trong hàng ngũ con cái chung một mẹ. Mọi người là con một Cha, anh em chung một nhà, tình huynh đệ giữa đồng bào có thể phát huy trên cơ sở một sắc tộc và một nền văn hóa dân tộc.

Thưa đúng như vậy. Giáo Hội không dựa vào chủ nghiã nào. Nhưng Giáo Hội được sống trong chủ nghiã quốc gia có đỡ khổ hơn sống trong chủ nghiã cộng sản không? Tại sao Đức cố Giáo Hoàng Gioan Phaolô Đệ Nhị lại phải giúp dân Ba Lan thay đổi chế độ nhỉ? Giáo Hội gặp chủ nghiã nào cũng phải sống với chủ nghiã đó, nhưng không thể sống theo kiểu đồng lõa với chủ nghiã bằng cách im lặng trước những tội ác và bất công. Giáo Hội phải sống vì con người. Còn nói đến tình huynh đệ, anh em một nhà, con một Cha, cùng giòng giống, cùng văn hóa, thì điệp khúc này đã được ca hơi nhiều. Người Việt ở nước ngoài không thiếu những tình cảm này. Họ yêu anh em đồng bào ở trong nước “hết lòng, hết sức, hết trí khôn”. Chẳng vậy mà hàng năm họ gửi về cho anh em gần chục tỷ đô la, mỗi khi thấy anh em bị ăn hiếp là họ chạy đôn chạy đáo, bớ làng bớ xóm để hô thiên hạ đến cứu anh em. Họ chỉ chống những người làm khổ anh em thôi.

Kẻ viết bài này ở gần bọn trẻ hải ngoại khá lâu, nên cũng hiểu kha khá tâm lý của bọn chúng. Vậy xin mách Đức Ngài một kế mọn để thuyết phục tụi nó. Ngài cứ nói nhỏ với tụi nó thế này:

“Các con ơi! Các con có thương cha thì đừng vác cờ vàng ba sọc đỏ chụp hình chung với cha. Thú thiệt với các con là việc này sẽ gây rầy rà cho cha lắm”.

Ngài ca vọng cổ như thế may ra tụi nó sẽ mủi lòng vì nghĩ rằng Ngài nói thiệt. Còn cứ rào đón, chặn trước chặn sau, bắn xéo bắn xiên, khi này khi khác là tụi nó không chịu đâu. Tụi nó đã qúa ớn cái trò này của cộng sản rồi. Tụi nó cũng đã thuộc lòng câu ca dao mới:

Khi Thị Kính, lúc Thị Mầu
Váy dài, váy ngắn, biết đâu mà lần...

MẶC GIAO

(Bài này đã được tác giả thuyết trình trong Ngày Hội Ngộ kỷ niệm Đệ Thất Chu Niên Nguyệt San Diễn Đàn Giáo Dân được tổ chức ngày 15-06-2008 tại Trung Tâm CGVN, Santa Anna, California)

     Giáo Hội và Quê Hương Việt Nam đã cách xa chúng ta về phương diện địa dư từ trên 33 năm nay, nhưng vẫn ở trong lòng những đứa con cuống rốn chưa lià, những kỷ niệm vẫn còn sống động và những liên hệ vẫn còn tồn tại. Vì thế, khi suy nghĩ về Giáo Hội quê hương, chúng ta không phải là người ngoài cuộc. Những ý kiến của chúng ta không thể được coi như những nhận định thiếu cơ sở của kẻ bàng quan. Chúng ta đã cùng trăn trở, cùng chia sẻ những thăng trầm, buồn vui với Giáo Hội quê nhà. Chúng ta thật lòng mong cho Giáo Hội vượt qua những cơn sóng gió. Chúng ta có những nỗi lo âu, nhưng đồng thời cũng có những niềm hy vọng. Tình hình Giáo Hội Việt Nam không thể không liên hệ với tình hình đất nước. Một câu hỏi luôn được đặt ra là, ngoài việc duy trì và phát triển Giáo Hội, Giáo Hội có thể đóng góp được gì cho việc đoàn kết các thành phần dân tộc, xây dựng quê hương, cải thiện đời sống của những con người Việt Nam? Nếu trong bài này có những băn khoăn, thắc mắc được nêu lên thì đó cũng chỉ là cách tra vấn, tìm tòi một câu trả lời cho vấn nạn trên. Chúng tôi không làm một bài nghiên cứu với những chi tiết và con số nhằm xử dụng cho việc tra cứu, nhưng chỉ dựa vào hiện trạng để đưa ra một số nhận định theo 5 tiểu mục sau đây:

      1 - Những khó khăn mà Giáo Hội còn phải gánh chịu

      2 - Hội Đồng Giám Mục VN hành động ra sao?

      3 - Tòa Thánh Vatican can thiệp như thế nào?

      4 - Liên hệ hai chiều giữa tình hình Giáo Hội và tình hình đất nước

       5 - Chúng ta có thể làm gì để góp phần cải thiện tình hình?

I - NHỮNG KHÓ KHĂN GIÁO HỘI CÒN PHẢI GÁNH CHỊU

Từ sau 1975, Giáo Hội tại miền Nam không còn được tự do tung hoành như trước đó, thời mà cha cố và sư sãi có thể làm áp lực trên chính quyền, không vừa ý là kéo xuống đường phản đối. Giáo Hội hai miền Nam Bắc khi gặp lại nhau sau một thời gian dài chia cách đã tỏ ra rất thực tế, chấp nhận sống chung với chế độ cộng sản, cố gắng giữ những gì có thể giữ, với niềm mong muốn rất khiêm tốn là được yên hàn giữ đạo, nếu không thể phát triển thì cũng có thể xây dựng kế thừa. Trong thời gian đầu, những mong ước khiêm tốn đó cũng gặp những trở ngại tưởng khó vượt qua. Nhưng từ khi chế độ cộng sản bắt buộc phải áp dụng chính sách đổi mới, từ 1986, thì toàn dân Việt Nam, trong đó có các giáo hội, được dễ thở hơn đôi chút. Việc hành đạo được dễ dàng hơn, việc sửa sang, xây cất các cơ sở được cho phép thực hiện. Thêm vào đó là những biện pháp dễ dãi cho việc chuyển tiền, cho phép các giám mục, linh mục và tu sĩ xuất ngoại, đã tạo cơ hội cho Giáo Hội có nguồn tài trợ quan trọng từ bên ngoài hầu thực hiện những dự án cần thiết, cũng như phung phí vào những công trình chỉ có tính cách phô trương, chưa kể một số trường hợp lạm dụng, gây tai tiếng. Nói như vậy không có nghiã là Giáo Hội đã được hoàn toàn tự do. Giáo Hội vẫn còn phải đương đầu với những khó khăn lớn như sau:

      1/ Tòa Thánh Vatican vẫn chưa có toàn quyền bổ nhiệm các giám mục cho Giáo Hội Công Giáo Việt Nam. Tòa Thánh đưa tên những vị Tòa Thánh chọn. Chính quyền Việt Nam dành quyền chấp nhận hay bác khước. Họ là người có tiếng nói cuối cùng. Năm 2007, Tòa Thánh đề nghị hai giám mục cho hai giáo phận trống tòa là Phát Diệm và Bắc Ninh, cả hai đều bị nhà cầm quyền từ chối. Hậu qủa là Tòa Thánh phải kiếm những vị khác, những vị dễ được nhà nước cộng sản chấp thuận. Chỉ cần có tinh thần độc lập đã khó được chấp thuận. Vậy nếu không cử người có cảm tình với cộng sản, thì ít ra cũng phải chọn người hiền lành, không lập trường, không ý kiến. Nếu tình trạng này kéo dài, trong một thời gian không lâu nữa, Hội Đồng Giám Mục Việt Nam sẽ ra sao?
      2/ Các ứng viên linh mục cũng phải được phép của nhà nước mới được chịu chức, dù trước đó, khi xin nhập đại chủng viện, họ đã bị tra xét lý lịch rất kỹ lưỡng. Hiện nay, một số giám mục chỉ thông báo danh sách cho chính quyền, qúa một thời hạn nào đó, nếu chính quyền không trả lời, các giám mục xúc tiến việc phong chức. Nhưng tại nhiều địa phương, chính quyền đòi chuẩn y trước. Khi có quyền chuẩn y là có quyền bác khước vì rất nhiều lý do, trong đó có cả lý do tống tiền, khiến không ít “chuẩn linh mục” phải nhờ cậy cha mẹ, anh em, bạn bè góp tiền, góp vàng để “mua” chức linh mục, khởi đầu sự nghiệp tông đồ bằng việc hối lộ.
      3/ Nhà nước kiểm soát chặt chẽ các đại chủng viện. Theo Thông tư ngày 30-06-1999 của Ban Tôn Giáo của chính phủ do Trưởng Ban Lê Quang Vịnh ký, chiếu các Điều 18 và 29 của Nghị Định số 26/1999/NĐ-CP, thì

-         Nội dung giảng dậy trong Đại Chủng viện không được trái với chính sách, luật pháp của nhà nước,

-         Môn Giáo dục Công dân là một trong những môn học chính khóa trong chương trình đào tạo,

-         Giám đốc Đại Chủng viện do giám mục giới thiệu và phải được Trưởng Ban Tôn Giáo của chính phủ chấp thuận,

-         Các giảng viên phải là công dân Việt Nam, chấp hành tốt chủ trương chính sách pháp luật của nhà nước… được Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chấp thuận,

-         Ban Tôn giáo và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh nơi có đại chủng viện phối hợp với Sở Giáo Dục-Đào Tạo xem xét về nội dung, chương trình và giảng viên môn Giáo dục công dân,

-         Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chỉ đạo, hướng dẫn và quản lý hoạt động của Đại chủng viện theo những qui định của Thông tư này.

Đó là một số những điều chính trong Thông Tư, qúa đủ để chứng minh nhà nước cộng sản kiểm soát việc đào tạo linh mục ra sao. Cần nhấn mạnh môn Giáo dục công dân là môn học về chủ thuyết cộng sản, về lịch sử và thành tích của đảng cộng sản Việt Nam do cán bộ cộng sản giảng dậy. Trước những lo ngại của giáo dân về việc các linh mục tương lai phải học môn này, Đặc San Giáo Sĩ Việt Nam số 44 ngày 28-06-2007 đã trấn an: “Việc cán bộ nhà nước vào dậy môn “Công dân giáo dục” cho chủng sinh là sự thật, nhưng không gây trở ngại nhiều. Nhất là chúng ta hoàn toàn có thể tín nhiệm vào sự quan phòng kỳ diệu của Thiên Chúa, cộng với sự trưởng thành của các chủng sinh”. Mong được như vậy. Nhưng sau giờ học, các linh mục giáo sư có dám giải độc cho chủng sinh, hay sợ sẽ bị tố cáo nếu dám nói sự thật? Khi làm bài thi, các chủng sinh phải ca ngợi cộng sản như đã được dậy nhưng trong lòng không tin (biết đâu có kẻ tin). Như vậy  có phải họ đã phải tập dối trá ngay trong thời gian được huấn luyện để trở thành những người hướng dẫn lương tâm cho bổn đạo mai sau? Cứng rắn từ chối môn học này thì sẽ khiến các đại chủng viện phải đóng cửa. Các vị hữu trách đã có biện pháp nào để bảo vệ sự nhận thức khách quan và lòng ngay thẳng của các mục tử tương lai?
      4/ Việc cấm hành đạo tại những địa phương xa xôi vẫn còn tiếp diễn, cụ thể là vụ đàn áp cộng đoàn Công Giáo Mai Sơn, tỉnh Sơn La ngày 17-03-2007, vụ cấm 7 trên 10 giáo điểm thuộc tỉnh Hòa Bình cử hành lễ Giáng Sinh 2007 như Đức Tổng Giám Mục Ngô Quang Kiệt xác nhận, vụ cấm một cha xứ thuộc giáo phận Komtum làm lễ Giáng Sinh 2007 vì không xin phép, không nộp các bài đọc và bài giảng… Nhà nước chỉ cần biểu diễn màn kịch tự do tôn giáo tại những nơi thị tứ “nhĩ mục quan chiêm”. Tại những vùng xa xôi hẻo lánh, họ để mặc các quan địa phương muốn hành hạ giáo dân cách nào tùy ý.
      5/ Vấn đề trưng thu, cưỡng chiếm nhà đất của Giáo Hội vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng. Trong thời gian qua, nhà nước đã trả lại một số bất động sản cho Giáo Hội, vụ trả “đột xuất” khu đại chủng viện Mỹ Đức, Thái Bình, là điều cần suy luận, nhưng lại chiếm thêm một số khác, như đất của Dòng Thiên An gần Huế. Thỉnh thoảng lại có tin tỉnh này tỉnh kia xảy ra những vụ cưóp nhà, cướp đất hay lấn đất của Giáo Hội. Đức Giám Mục Vĩnh Long đã công bố thư ngỏ phản đối chính quyền chiếm khu vườn trẻ thuộc tài sản của các nữ tu Dòng Thánh Phaolô để làm khách sạn vào tháng 04/2008. Vụ mới nhất xảy ra ngày 12/06/2008 khi cơ quan quản lý nhà đất TP “HCM” giao cơ sở vốn là trường mẫu giáo Măng Non của các nữ tu dòng Bác Ái Vinh Sơn (Saint Vincent de Paul) cho Ủy Ban Nhân Dân Quận 3 để xử dụng làm vũ trường. Trong khi đó những cơ sở lớn và những khu đất qúy giá bị tịch thu vẫn chưa được giải quyết, như tòa Khâm Sứ cũ, đất nhà thờ Thái Hà ở Hà Nội, Giáo Hoàng Chủng Viện Pio X ở Đà Lạt. Riêng đất thuộc khu Trung Tâm Thánh Mẫu La Vang, Quảng Trị, đã được hứa trả lại một phần lớn, nhưng cho tới nay thủ tục trao trả vẫn chưa được ấn định. Nếu tính tất cả tài sản của Giáo Hội từ Bắc chí Nam bị trưng thu từ 1954 tới nay thì còn nhiều vô số kể. Nhà nước trao trả nhỏ giọt một cách khó khăn. Giáo Hội cũng không dám đòi hết, chỉ xin lại những gì cần thiết để xử dụng hay qúy giá về phương diện tin thần.

Xem như vậy, Giáo Hội Công Giáo Việt Nam mới được vuốt ve và trấn an theo kiểu chích thuốc gây tê cho bớt đau, cấm đoán và kiểm soát ngặt nghèo vẫn còn đó. Giáo Hội mới được hưởng một số tiện nghi bề ngoài, chưa được giải phóng về căn bản.

II - HỘI ĐỒNG GIÁM MỤC VIỆT NAM HÀNH ĐỘNG RA SAO?

Trong tình trạng khó khăn như vậy, Hội Đồng Giám Mục Việt Nam đã đối phó ra sao? Bề ngoài, người ta thấy các vị có vẻ nhẫn nhục chịu đựng hoàn cảnh. Lần lên tiếng duy nhất của Hội Đồng với nhà nước là bức thư “kín hở” năm 2002 đặt một số vấn đề nguyên tắc. Một số vị chủ chăn, với tính cách riêng rẽ, chỉ lên tiếng đòi lại cơ sở đất đai thuộc giáo phận mình bị chiếm. Chỉ riêng việc đòi khu Tòa Khâm Sứ cũ tại Hà Nội là có một số giám mục cùng chung tiếng ủng hộ. Ngoài ra, các vị không hề lên tiếng về các vấn đề căn bản như quyền tự do quản trị nội bộ Giáo Hội, quyền tự do đào tạo, phong chức và bổ nhiệm các giáo sĩ và các vị lãnh đạo cao cấp, chưa nói tới việc đòi hỏi quyền được sống xứng đáng với phẩm giá con người cho toàn dân.

Trên thực tế, các vị không ngồi khoanh tay bất động như nhiều người tưởng. Chính một số vị trong Hội Đồng cho biết các vị vẫn tranh đấu một cách âm thầm theo phương thức đối thoại, thay vì đối đầu với nhà cầm quyền. Đức Tổng Giám Mục Ngô Quang Kiệt còn tin rằng “với thiện chí và với khả năng đối thoại thì tất cả mọi sự sẽ được giải quyết một cách tốt đẹp” (Vietcatholic.net, 12-03-2005). Kết qủa ra sao, thực tế đã trả lời. Dĩ nhiên các vị lãnh đạo Giáo Hội phải lựa thời lựa thế, tìm cách thích ứng với hoàn cảnh để đưa con thuyền Giáo Hội đi giữa những phong ba, thác ghềnh. Tuy nhiên, sự nhẫn nhục qúa đáng đi đôi với sự nể vì nhà nước, sợ nhà nước không ban phát thêm những ân huệ, đã khiến cho giáo dân bức súc và làm cho đồng bào không Công Giáo nhìn Giáo Hội bằng con mắt nghi ngờ, thiếu kính phục.

Phải công nhận rằng thái độ và hành động hòa hoãn, kiên nhẫn của qúy vị có đem lại một số cải thiện cho điều kiện sinh hoạt của Giáo Hội, nhưng cũng không tránh khỏi những chỉ trích là các vị đã không làm tròn vai trò ngôn sứ nói lên sự thật và tiếng lương tâm, tránh né những vấn đề nhạy cảm dễ làm mất lòng nhà nước, kể cả việc bênh vực những giáo sĩ bị bắt, bị quản thúc một cách oan ức theo luật đời và vô tội theo luật đạo (vì nếu có tội, tại sao không chế tài theo luật Giáo Hội?). Có vị viện tới sự soi sáng của Chúa Thánh Linh để biện minh cho những hành động của mình. Dĩ nhiên, tin Chúa thì trông cậy vào Chúa, hành động theo cách mình cho là đẹp ý Chúa. Nhưng có phải lúc nào cũng biết làm theo đúng ý Chúa, hay theo ý mình rồi cho là ý Chúa? Chúa có soi sáng cho việc tuyên bố và viết sách ca tụng đảng cộng sản không? Chúa có soi sáng việc cho phép các linh mục ra ứng cử đại biểu quốc hội vi phạm Giáo Luật điều 285 không? Chúa có dậy phải im lặng trước việc vi phạm nhân quyền, trước những bất công xã hội và sa đọa luân lý không? Sở dĩ Giáo Hội còn tồn tại là vì, may thay, vẫn còn những vị chủ chăn thánh thiện, dám làm dù chưa dám nói. Điều khó là tâm trạng nghi ngờ, cộng thêm thái độ nể nang trong Hội Đồng Giám Mục, khiến nhiều vấn đề không được đưa ra hoặc không được thảo luận thẳng thắn đến nơi đến chốn, từ đó mới có tình trạng nương vào trách nhiệm tập thể để tránh né trách nhiệm cá nhân.

Dư luận rất thắc mắc về thư của Đức Hồng Y Phạm Minh Mẫn mới đây về vấn đề cờ vàng ba sọc đỏ tại Ngày Đại Hội Giới Trẻ tại Sydney vào tháng 07/08. Ngài cho rằng lá cờ này là một trở ngại cho việc hiệp thông giữa những người trẻ trong và ngoài nước. Ai cũng hiểu ý ngài là không muốn có lá cờ vàng trong ngày đại hội. Như vậy sẽ chỉ còn cờ đỏ sao vàng. Cờ đỏ sao vàng, dù được công nhận về chính trị theo công pháp quốc tế, không được chấp nhận như một biểu tượng cho giới trẻ VN hải ngoại. Đây là một vấn đề nhậy cảm, có tính cách chính trị và liên quan tới sự khác biệt ý thức hệ. Một vị lãnh đạo tôn giáo cấp cao như Hồng y không nên dính vào. Hãy đứng ở trên tất cả để dậy lời Chúa và tìm ra một cách thức phi chính trị để những người trẻ VN trong và ngoài nước gặp gỡ nhau, hiệp thông với nhau. Đừng nên khơi ra những khác biệt chính kiến trong một biến cố tôn giáo kẻo sẽ bị suy diễn là vô tâm, hoặc phục vụ chính sách kiều vận của nhà nước VN và chỉ rước lấy những hậu qủa trái ngược (effets contraires).

Chúng ta là những giáo dân, là những con chiên nhỏ bé, có truyền thống vâng phục và nương tựa vào những vị chủ chăn. Nhưng một khi chủ chăn không dậy những điều đáp ứng với thời thế, đương đầu với sói lang, khi chủ chăn không bảo vệ con chiên, mặc cho con chiên bị bắt bớ, mặc cho tượng thờ bị đập phá, thì chủ chăn có làm bổn phận “hy sinh mạng sống vì đoàn chiên” như Chúa dậy hay không? Sự lên tiếng của chúng ta không có nghiã là chỉ trích, báng bổ, mà chỉ như những lời than phiền, rên xiết của đoàn chiên về những gì đoàn chiên đang phải chịu. Dù những lời rên xiết này không lọt tai những vị hữu trách của Giáo Hội thì cũng phải đến tai Thiên Chúa, nếu chúng ta biết cầu nguyện và trông cậy.

III – VATICAN CAN THIỆP NHƯ THẾ NÀO?

Qua 15 cuộc gặp gỡ giữa phái đoàn Tòa Thánh và nhà cầm quyền Hà Nội, chúng ta thấy đường lối can thiệp của Vatican được tóm gọn trong mấy điểm sau đây:

      1/ Cố gắng duy trì liên lạc và đối thoại với nhà cầm quyền cộng sản Việt Nam,

      2/ Không can thiệp những việc có liên quan xa gần đến chính trị (vụ nhà thờ Vinh Sơn, vụ Cha Nguyễn Văn Lý…). Không đề cập những vấn đề nhậy cảm đối với chính quyền, như nhân quyền, bất công xã hội,

      3/ Quan tâm giữ cho Giáo Hội Việt Nam được hiệp thông với Tòa Thánh, với Giáo Hội hoàn vũ, không trở thành một giáo hội quốc doanh. Cụ thể là các vị chủ chăn cầm đầu giáo hội địa phương phải được Giáo Hoàng La Mã bổ nhiệm,

      4/ Can thiệp cho những vấn đề thuần túy tôn giáo để giúp Giáo Hội Việt Nam được sinh hoạt bình thường và có điều kiện phát triển, như giảng đạo, đào tạo nhân sự, xây cất cơ sở…

Vatican không làm áp lực với Hà Nội, chỉ dùng ảnh hưởng tinh thần để thuyết phục người đối thoại chấp nhận những điều hợp lý. Tuy nhiên, Vatican tuy không dùng võ khí chính trị nhưng vẫn tế nhị xử dụng những hành động phản đối của Linh mục Lý cũng như của các giáo sĩ và giáo dân trong lẫn ngoài nước để làm lợi khí điều đình với nhà cầm quyền cộng sản. Tất cả mọi hành vi phản kháng, vận động, dù không đem lại kết qủa trực tiếp tức thời , cũng sẽ được xử dụng một cách gián tiếp, lúc này hay lúc khác, để làm áp lực trên đối phương trong những cuộc mặc cả. Chúng ta đừng quên rằng chính phủ Hoa Kỳ đã nhiều lần dùng khí thế chống cộng của người Mỹ gốc Việt như một lý do để hù họa, đòi hỏi hoặc từ chối trong các cuộc điều đình với cộng sản Việt Nam.

Lần này, theo Đức Ông Barnabê Nguyễn Văn Phương, một nhân vật cao cấp của Bộ Ngoại Giao Tòa Thánh, phái đoàn Vatican đến Việt Nam vào tháng 6, ngoài việc thảo luận việc bổ nhiệm một số giám mục mới, còn có việc nói chuyện về đất đai. Người ta nghĩ vụ Tòa Khâm Sứ, Thánh địa La Vang, Giáo Hoàng Học Viện sẽ được đề cập. Việc thiết lập quan hệ ngoại giao giữa Vatican và Hà Nội cũng có thể được bàn luận. Có quan hệ ngoại giao không có nghiã là có tự do hoàn toàn cho Giáo Hội, nhưng Tòa Thánh sẽ có lợi thế trong việc đặt đại diện thường trực tại chỗ để nhìn tận mắt, xét đoán tình hình, can thiệp và điều đình khi cần, không phải chờ phái đoàn từ Vatican mỗi năm đến một lần. Về phiá nhà cầm quyền, bang giao chỉ giúp họ được tiếng là đã được “chơi” với một thế lực tinh thần quan trọng của nhân loại, đã tiến thêm một bước trong việc hội nhập toàn cầu và tuyên truyền cho chính sách tôn giáo của họ. Tuy nhiên, họ rất e ngại sự hiện diện thường xuyên của đại diện Tòa Thánh. Đó là lý do họ kéo dài việc điều đình để đòi cho được những điều kiện bảo đảm quyền toàn trị mà họ đang nắm giữ. Ngoài ra, phái đoàn cũng đặt vấn đề Giáo Hội phải được đóng góp vào việc xây dựng đất nước, đặc biệt trong lãnh vực xã hội và giáo dục để xoa dịu phần nào những đau khổ của nhưỡng người bị gạt bên lề xã hội và đào tạo những công dân tốt, những nhân tài cho đất nước. Hiện nay Giáo Hội chỉ được phép mở lớp dậy trẻ em cấp tiền mẫu giáo dưới 5 tuổi.
Phái đoàn điều đình lần thứ 15 này do Đức Ông Pietro Parolin, Thứ Trưởng Ngoại Giao Tòa Thánh, hướng dẫn, đã thảo luận với các viên chức của nhà cầm quyền Hà Nội trọn ngày 10/06/08, sau đó đi thăm Huế, La Vang, Đà Lạt và từ Sài Gòn về lại Roma ngày 16/06/08. Theo thông cáo chính thức của phái đoàn được phổ biến ngày 18/06/08, phái đoàn đã có các phiên họp làm việc với Ban Tôn Giáo của chính phủ do ông Trưởng Ban Nguyễn Thế Doanh cầm đầu, trong không khí thẳng thắn và thân mật. Đề tài thảo luận là việc bổ nhiệm các giám mục, trao trả từ từ các tài sản của Giáo Hội, sự đóng góp vào việc thăng tiến con người, liên đới với những tầng lớp yếu thế nhất trong dân chúng, giáo dục luân lý cho các thế hệ trẻ. Không có một kết quả nào được công bố, kể cả việc họp với Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Hà Nội để thảo luận vụ tòa Khâm Sứ. Về vấn đề này, bản thông cáo ngầm ý cho biết hai bên vẫn còn đang tìm kiếm những giải pháp thích hợp. Phái đoàn cũng được Phó Thủ Tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêm tiếp kiến. Vấn đề quan hệ ngoại giao được nêu lên, “hai bên dự kiến rằng Nhóm Làm Việc, với nhiệm vụ xác định thời gian và thể thức, sẽ khởi sự công việc sớm nhất trong thời gian tới đây”. Trừ việc bổ nhiệm các giám mục còn được giữ kín, người ta thấy cuộc điều đình lần này không đạt được kết qủa nào cụ thể. Việc trao trả toà Khâm Sứ chưa bàn xong. Việc hoàn trả Giáo Hoàng Học viện Đà Lạt chưa bàn tới. Yêu cầu đóng góp vào lãnh vực xã hội và giáo dục chưa được trả lời. Việc bang giao còn trong giai đoạn nghiên cứu và ủy ban nghiên cứu cũng chưa nhóm họp phiên nào. Có thể nói phái đoàn Tòa Thánh ra về gần như tay không, khiến giới quan sát càng thêm thắc mắc tại sao cả ba vị tổng giám mục của ba tổng giáo phận trên toàn quốc đều đi ra khỏi nước trong thời gian phái đoàn Vatican điều đình và thăm viếng tại VN. Phải chăng đó là một sự tình cờ có hậu ý?

IV – LIÊN HỆ HAI CHIỀU GIỮA GIÁO HỘI VÀ ĐẤT NƯỚC

Không ai có thể phủ nhận sự liên hệ chặt chẽ giữa Giáo Hội và đất nước. Không có đất nước Việt Nam thì không có Giáo Hội Công Giáo Việt Nam. Giáo Hội cùng nổi trôi với vận nước. Khi đất nước bị kềm kẹp thì Giáo Hội cũng không thoát khỏi gọng kềm. Khi gọng kềm được mở rộng ra dần, Giáo Hội cũng được dễ thở theo. Tuy nhiên, Giáo Hội không thể đóng vai thụ động, mặc cho tình thế đưa đẩy. Giáo Hội không có sứ mạng thay đổi thể chế chính trị, nhưng có bổn phận cải tiến xã hội. Những người cầm quyền hiện tại đang áp dụng một mô thức quản trị xã hội theo hai chiều trái ngược. Một mặt, họ giải phóng sinh hoạt kinh tế (trừ quy hoạch vĩ mô và cái đuôi ‘định hướng xã hội chủ nghiã’), nhờ đó kinh tế có phát triển, giảm bớt nghèo đói, nhưng đồng thời cũng tạo ra những bất công, hố ngăn cách giầu nghèo ngày càng mở rộng, những tệ nạn gia tăng, đặc biệt nạn tham nhũng và suy thoái luân lý. Mặt khác, về phương diện chính trị, họ vẫn duy trì chế độ độc tài toàn trị, tiếp tục trấn áp mọi quyền tự do căn bản của con người. Có thể nói, con người trong xã hội Việt Nam hiện nay mặc nhiên chia thành hai phe. Phe theo chính quyền vì dinh líu quyền lợi hơn là vì ý thức hệ. Họ là thiểu số, nhưng có quyền và có tiền nên vẫn nắm nhiều thế lực. Phe chống, công khai hay thầm lặng, gồm đa số nhân dân, bất mãn vì bị tước đoạt tự do, vì thấy trước mắt những bất công, và nhiều khi là nạn nhân của bất công. Tình trạng này đã tạo nên một khát vọng và một khuynh hướng hình thành một xã hội công dân có khả năng bảo vệ quyền lợi của mình, thực hiện một nếp sống dân chủ, công bằng và nhân ái. Có những dấu hiệu cho thấy khuynh hướng này ngày càng lớn mạnh và không thể đảo ngược. Câu hỏi đặt ra cho Giáo Hội là Giáo Hội đứng vào phe nào? Muốn đồng hành với khuynh hướng tiến bộ của đa số thành phần dân tộc hay vẫn muốn bám cứng thế lực thủ cựu để bảo vệ những gì đã thụ đắc? Đây không phải là thái độ chính trị ủng hộ hay chống đối, nhưng là môt lựa chọn có tính cách luân lý xã hội. Nếu Giáo Hội biết dùng sức mạnh tinh thần của mình để tác động trên những biến chuyển theo chiều hướng tốt thì những biến chuyển đó sẽ đạt thành qủa mau hơn và to lớn hơn. Đổi lại, khi tình hình đất nước được cải thiện, Giáo Hội cũng sẽ có những điều kiện thuận lợi để phát triển một cách tự do và lành mạnh hơn, lại không bị mang tiếng là không đoàn kết liên đới trong cuộc tranh đấu chung của đại khối dân tộc.

Khẩu hiệu “sống giữa lòng dân tộc” không có nghiã chỉ sống với những người có quyền, có tiền, mà ưu tiên phải sống với những người nghèo khổ, những người bị áp bức, bị đối xử bất công. Khi Giáo Hội hành động như vậy, lời rao giảng Tin Mừng mới dễ được đón nhận vì Giáo Hội đã triển dương công lý và bác ái bằng hành động. Không cần phải ra mặt chống đối chính quyền, vẫn có thể tiếp tục đối thoại và hợp tác khi những quyền lợi của Giáo Hội được tôn trọng. Tuy nhiên, Giáo Hội không nên đầu tư bằng uy tín và danh dự của mình vào cửa đang bị nguyền rủa và có triệu chứng ngày càng mất dần quyền lực.

GIAOXEM PHAN 2 HOI tt
           Click here