Ngó về quê mẹ ruột đau chín chiều”

(Ca dao)

Tôi không có ý phân tích hai câu ca dao trên, bởi cái âm hưởng thắm đượm tình cảm của nó đã vượt qua cõi duy lý và nhập vào tâm khảm mỗi con người. Tôi chỉ xin được nêu lên một vài câu hỏi: Ai đứng ngõ sau? Tại sao lại đứng ngõ sau mà không đứng ngõ trước? Sao lại chiều chiều mà không tối tối? Tại sao lại ngó về quê mẹ mà không phải quê cha? Và vì sao lại chín chiều? Câu trả lời chính là sự cảm nhận của mỗi người.



Xưa nay người ta thường nói đến quê quán của một ai đó bởi cụm từ “quê cha đất tổ” mà hầu như quên hẳn quê mẹ, và tình cảm của mẹ đã được gửi gắm qua dòng xúc cảm bất tận của điệu hò ru con, hay trong nhiều bài thơ, những bản nhạc, các tác phẩm nghệ thuật, và lạ lùng thay người ta lại thường nói đến cụm từ “tiếng mẹ đẻ” mà chưa bao giờ nói đến “tiếng cha đẻ”. Trong thực tế quê mẹ như bị nhạt nhoà bởi thời gian, bởi thân phận người phụ nữ. Có điều qua nỗi xót xa đó, người con gái còn có thiên chức rất cao cả: “Làm mẹ“. Phải chăng từ khi những cuộc chiến tranh xuất hiện, vai trò của người đàn ông dần được khẳng định, đặt nền móng chuẩn bị cho chế độ phụ hệ ra đời và từ đó chế độ mẫu hệ dần suy tàn? Hình ảnh người phụ nữ không còn được tôn sùng trong tâm tưởng của mọi người như ở thời đại mẫu hệ. Dần dà sự phân biệt trọng nam khinh nữ đã hình thành trong xã hội và có lẽ sự phân biệt đó đạt đỉnh cao ở thời phong kiến, để rồi nó dai dẳng đến bây giờ qua sự tái hiện của ngôn ngữ bởi hai từ: nội - ngoại. Và điều đó đã được thể hiện qua cách đặt tên con lấy họ cha, hay trong những lễ chạp mồ chạp mả, trong những vị trí của xã hội,… và tồi tệ nhất từ xưa đến nay hầu hết phái nam xem phái nữ như “vật dụng” nhằm phục vụ cho sự thoả mãn của giác quan hơn là ý thức về sự bảo tồn giống nòi. Sự thoả mãn đó đã được ngầm định bởi dục năng, một loại trạng thái luôn tiềm ẩn dưới mỗi tế bào, mỗi phân tử, mỗi nơ ron thần kinh đang đợi chờ một niệm lực, hay tự lực của mỗi mầm sống sẽ hội tụ lại để tạo thành một dòng ý lực chi phối và điều động các giác quan để biểu hiện dục tính con người. Những dục năng tiềm ẩn đó phần nào xoá nhoà hình bóng thiêng liêng của người mẹ, làm mờ nhạt thiên tính cao cả và tuyệt vời của mẹ, và phải chăng bởi vì mẹ biểu tượng của cái âm tĩnh lặng như hư không ôm ấp tất cả mọi vật, đã khiến cho phái nam biểu tượng cái dương, cái động luôn vần vũ, quay cuồng, hiềm kỵ… kiếm tìm trong cơn mê hoang? Câu chuyện ngụ ngôn về Adam và Eva ở vườn địa đàng đã cho thấy sự trọng nam khinh nữ khi người ta chỉ xem Eva có nguồn gốc từ một cái xương sườn của Adam và tội lỗi ở vườn địa đàng do người nữ gây ra. Sự phân biệt nam nữ còn được biểu hiện qua sự trừng phạt của Hồi giáo khi ném đá đến chết những người phụ nữ phạm tội ngoại tình.